Κείμενα - Αρθρα

	Θέμα: Κεντροδεξιά ή Κεντροαριστερά στην Ευρώπη;
	Συντάκτης: Του Χρύσανθου Λαζαρίδη, Γ.Γ. Δικτύου 21
	Ημερομηνία καταχώρησης: 19η Απριλίου 2006

Τι δείχνουν οι εξελίξεις στην Ευρώπη; Δείχνουν μήπως, ότι έχει δημιουργηθεί τάση ανόδου της Κεντροαριστεράς; Αυτό ισχυρίζονται κάποιοι επικαλούμενοι, την οριακή νίκη του Ρομάνο Πρόντι στην Ιταλία (Απρίλιος 2006) και τη νίκη του Θαπατέρο στην Ισπανία (Μάρτιος 2004), την επανεκλογή του Τόνυ Μπλαίρ στη Βρετανία (Μάϊος του 2005) και την διπλή εξέγερση στη Γαλλία, τον Σεπτέμβριο του 2005 και τον Μάρτιο του 2006, που αποδυνάμωσαν πλήρως την Κεντροδεξιά κυβέρνηση Σιράκ-Ντε Βιλπέν.
Όμως η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική:
* Πρώτον, διότι δεν έχουμε μόνο επιτυχίες Κεντροαριστερών κομμάτων, έχουμε κι εκλογικές επιτυχίες Κεντροδεξιών κομμάτων στο ίδιο διάστημα: Με σημαντικότερες, την νίκη της Χριστιανοδημοκράτισσας Άγκελα Μέρκελ στη Γερμανία (Σεπτέμβριος 2005), τη νίκη της Κεντροδεξιάς στην Ελλάδα (Μάρτιος 2004), τη νίκη της Κεντροδεξιάς στην Πολωνία και τη νίκη του Κεντροδεξιού υποψήφιου στις Προεδρικές εκλογές της Πορτογαλίας.
Ύστερα, η νίκη του Τόνυ Μπλαίρ που ακριβώς πιστώνεται; Είναι Κεντροαριστερό Κόμμα, αλλά με πολιτική Κεντροδεξιά στα περισσότερα ζητήματα οικονομικής πολιτικής και κοινωνικών μεταρρυθμίσεων, με ατλαντική πολιτική στα διεθνή ζητήματα και με απόψεις που απομακρύνονται ολοταχώς από τις ευρωπαϊκές θέσεις. Μετά την ανάδειξη του νέου Νταίηβιντ Κάμερον, το Κόμμα των Βρετανών Συντηρητικών ανέρχεται συνεχώς, και φαίνεται ήδη να κερδίζει σε επόμενη εκλογική αναμέτρηση τους Εργατικούς, τόσο υπό τον απερχόμενο Τόνυ Μπλαιρ όσο και υπό τον επίδοξου αντικαταστάτη του, Γκόρντον Μπράουν. Η πρόσφατη νίκη του Τόνυ Μπλαίρ, σίγουρα δεν πιστώνεται υπέρ των ευρωπαϊκής Κεντροαριστεράς. Η επικείμενη άνοδος του Κάμερον και των Συντηρητικών σίγουρα χρεώνεται σε βάρος της Κεντροαριστεράς…
Από την άλλη πλευρά ο Θαπατέρο στην Ισπανία αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα: Η απόφασή του να εκχωρήσει ουσιαστική αυτονομία στην Καταλονία, έχει δημιουργήσει μεγάλο πρόβλημα στη χώρα. Η δημοτικότητα των Σοσιαλιστών στην ίδια την Καταλονία έχει ανέβει κατακόρυφα, όπως και στη χώρα των Βάσκων, αλλά σε όλη την υπόλοιπη Ισπανία οι Σοσιαλιστές έχουν υποστεί καθίζηση. Κι αυτό δημιουργεί προοπτικές εθνικής διάσπασης του Σοσιαλιστικού κόμματος της Ισπανίας.

Η Ευρωπαϊκή Κεντροαριστερά απειλείται με διάσπαση

* Δεύτερον, το πρόβλημα τη διάσπασης αποτελεί τη μείζονα απειλή της Ευρωπαϊκής Κεντροαριστεράς σήμερα – είτε κερδίζει εκλογές είτε τις χάνει. Και μάλιστα πολυδιάσπασης, για περισσότερους από ένα λόγους:
-- Στην Ισπανία οι Σοσιαλιστές διασπώνται σε εθνικές συνιστώσες.
-- Στη Γερμανία διασπάστηκαν ήδη μία φορά πριν τις εκλογές του περασμένου Σεπτεμβρίου, για το αν θα υποστηρίξουν ή όχι την «ατζέντα 2010» του Γκέρχανρντ Σρέντερ. Μετά την εκλογική τους ήττα είναι ήδη βαθιά διχασμένοι, ανάμεσα στους υποστηρικτές του «Μεγάλου Συνασπισμού» με τη Μέρκελ και τους αντιπάλους της κυβερνητικής σύμπραξης με την Κεντροδεξιά. Όσο συνεχίζεται η «συγκυβέρνηση», τόσο ενισχύεται το ηγετικό κύρος της Μέρκελ και τραυματίζεται η ενότητα των Σοσιαλδημοκρατών της Γερμανίας, που αντιμετωπίζουν πλέον το φάσμα νέας, σοβαρότερης εκλογικής ήττας (αν γίνουν πρόωρες εκλογές) ή νέας βαθύτερης διάσπασης (αν οι εκλογές γίνουν στο τέλος της τετραετίας).
-- Στην Ιταλία, η νίκη του Συνασπισμού Πρόντι, εμφανίζει συμπτώματα διάλυσης πριν ακόμα σχηματίσει κυβέρνηση. Και πολλοί πιθανολογούν νέα εκλογική αναμέτρηση σύντομα.
-- Στη Βρετανία, τέλος, αν το Εργατικό κόμμα χάσει την εξουσία, είναι πιθανό να διαλυθεί, με τη δεξιά του πτέρυγα να συγχωνεύεται με τους Φιλελεύθερους και την αριστερά του να περιθωριοποιείται.
Στη Γαλλία, τα πράγματα παρουσιάζουν ακόμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Εδώ είχαμε μέσα σε οκτώ μήνες δύο κοινωνικές εξεγέρσεις, που αποδυνάμωσαν την Κεντροδεξιά κυβέρνηση. Κι όμως, στη Γαλλία η Κεντροαριστερά παραμένει περισσότερο διασπασμένη από ποτέ. Είχε διασπαστεί ήδη από πέρσι τον Ιούνιο, για την υπόθεση του Ευρωσυντάγματος. Το Σοσιαλιστικό κόμμα επισήμως υποστήριξε το Ευρωσύνταγμα. Ο πρώην Σοσιαλιστής πρωθυπουργός Λοράν Φαμπιούς τέθηκε επί κεφαλής της εκστρατείας για την καταψήφισή του κι όπως έδειξαν οι μετρήσεις, συμπαρέσυρε το μεγαλύτερο μέρος των ψηφοφόρων του κόμματός του. Το οποίο, όμως, στη συνέχεια τον…διέγραψε! Σήμερα, η «διασπαστική» υποψηφιότητα Φαμπιούς για τη Γαλλική Προεδρία πάει πολύ καλύτερα απ’ ό,τι η υποψηφιότητα του ηγέτη των Σοσιαλιστών Ολάν. Αν και αμφότερες υπολείπονται την υποψηφιότητας του σημερινού υπουργού Εσωτερικών της Κεντροδεξιάς, Νικολά Σαρκοζύ.

Η χρεοκοπία του «Ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου»

Η Γαλλία, όμως, παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον κι από άλλη πλευρά:
Μέχρι πέρσι το καλοκαίρι, ο Γάλλος Πρόεδρος Ζάκ Σιράκ και ο Πρωθυπουργός του Ντομινίκ Ντε Βιλπέν ήταν οι πιο σκληροί υπερασπιστές του Ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου. Μετά την «έκρηξη των γκέτο», ο Ντε Βιλπέν άρχισε να αντιλαμβάνεται ότι το γαλλικό μοντέλο δεν τραβάει. Συνειδητοποίησε ότι η ακαμψία των αγορών εργασίας αποθαρρύνει τις επενδύσεις και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας - ουσιαστικά η απαγόρευση απολύσεων οδηγεί σε απαγόρευση προσλήψεων. Και πρότεινε να αποκατασταθεί η ευελιξία της αγοράς εργασίας ειδικά για τους νέους, να επιτραπούν οι απολύσεις σε όσους νέους εργαζόμενους προσλαμβάνονται από δω και στο εξής…
Η λογική του Ντε Βιλπέν ήταν ξεκάθαρη, αν και απλοϊκή: Η ανεργία των νέων στη Γαλλία ανέρχεται στο 22-24%. Αν επιτραπεί η μελλοντική απόλυσή τους θα είναι ευκολότερη η άμεση πρόσληψή τους. Έτσι θα μπορούσε, ενδεχομένως, να μειωθεί η ανεργία άμεσα και να κερδίσει ο Ντε Βιλπέν στις Προεδρικές εκλογές του Μαϊου του 2007. Όμως η πρόταση είχε προβλήματα: Αν η ακαμψία των αγορών όντως δημιουργεί αναπτυξιακή υστέρηση και χρόνια ανεργία, τότε γιατί να αποκατασταθεί η ευελιξία μόνο για τους νέους; Το λογικό θα ήταν να αποκατασταθεί για όλους. Πράγματι, η μερική αποκατάσταση της ευελιξίας μόνο για τους νέους, οδηγούσε σε μια νέα στρέβλωση: Πολλοί εργοδότες θα αντικαθιστούσαν σταδιακά τους μεγαλύτερης ηλικίας εργαζόμενους με νέους και πιο «αναλώσιμους». Έτσι, η ανεργία θα ανακυκλωνόταν από τους νέους στις πιο μεγάλες ηλικίες. Και όταν αντικαθίστανται μόνιμα έμπειροι εργαζόμενοι από προσωρινούς ανειδίκευτους, η παραγωγικότητα της εργασίας υποχωρεί. Και η ανταγωνιστικότητα πέφτει…
Έτσι, η πρόταση Ντε Βιλπέν προκάλεσε πολύ μεγάλες αντιδράσεις, εκ μέρους όλων, ενώ δεν την υποστήριξε κανείς. Το αποτέλεσμα ήταν να αποσυρθεί ο νόμος και να ηττηθεί ο Ντε Βιλπέν. Αλλά η ήττα του δεν οδήγησε στην άνοδο των Σοσιαλιστών, αλλά στην άνοδο του Σαρκοζύ, ο οποίος εισηγείται πολύ πιο σαρωτικές μεταρρυθμίσεις.
Μόλις τον περασμένο Ιούνιο, ο Σαρκοζύ δήλωνε ότι το λεγόμενο «Ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο» δεν είναι ούτε «κοινωνικό» ούτε «μοντέλο». Δεν είναι κοινωνικό, γιατί παράγει στασιμότητα και ανεργία. Και δεν είναι μοντέλο, γιατί κανείς δεν θέλει να το μιμηθεί. Ήδη από πέρσι ο Σαρκοζύ έχει δηλώσει ότι πρόθεσή του είναι το αλλάξει δραστικά, όχι να το «διασώσει» με ημίμετρα.
Η σύγκρουση Κεντροαριστεράς-Κεντροδεξιάς σήμερα στην Ευρώπη γίνεται με άξονα το λεγόμενο Ευρωπαϊκό μοντέλο που έχει πανηγυρικά αποτύχει. Δημιουργεί μεγαλύτερη ανεργία, ρίχνει συνεχώς την ανταγωνιστικότητα, οδηγεί σε περισσότερη γραφειοκρατία και απορρίπτεται από τους λαούς της Ευρώπης.
Πρώτος, το εγκατέλειψε ο «Κεντροαριστερός» Πρωθυπουργός της Βρετανίας, Τόνυ Μπλαίρ. Ύστερα το εγκατέλειψε ο «Κεντροαριστερός» πρώην Καγκελάριος της Γερμανίας Γκέρχαρτ Σρέντερ (που εξήγγειλε την «ατζέντα 2010», με στόχο την συνολική αναθεώρησή του). Τελευταίος έμεινε να το υπερασπίζεται ο Κεντροδεξιός Ντε Βιλπέν. Όταν προσπάθησε να το τροποποιήσει μερικά για να το διασώσει συνολικά, ξεσηκώθηκαν όλοι εναντίον του, με αποτέλεσμα να κερδίσει ο Κεντροδεξιός Σαρκοζύ, που έχει διακηρυγμένο στόχο τη συνολική αναθεώρηση του Ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου – που δεν είναι «ούτε κοινωνικό ούτε μοντέλο».
Συμπέρασμα: η Ευρωπαϊκή Κεντροαριστερά, είναι βαθιά διαιρεμένη και οδηγείται από διάσπαση σε διάσπαση, είτε κερδίζει τις εκλογές είτε τις χάνει. Αντίθετα, η Ευρωπαϊκή Κεντροδεξιά, είναι συμπαγής, είτε βρίσκεται στην εξουσία είτε όχι κι ενώνεται όλο και περισσότερο γύρω από ένα πρόγραμμα σαρωτικών μεταρρυθμίσεων.
Η Ευρωπαϊκή Κεντροδεξιά πιστεύει και στην ενιαία αγορά της Ευρώπης και στην ελεύθερο ανταγωνισμό. Αντίθετα η Κεντροαριστερά εμφανίζεται όλο και πιο δύσπιστη, τόσο απέναντι στην ενιαία αγορά όσο κι απέναντι στον ελεύθερο ανταγωνισμό. Γι’ αυτό κι είναι πιο επιρρεπής σε διασπάσεις: Για να μείνει στην εξουσία η Κεντροαριστερά ωθείται προς Κεντροδεξιές θέσεις, ενώ για να κερδίσει την παραδοσιακή εκλογική της βάση υπαναχωρεί όλο και περισσότερο σε θέσεις της παραδοσιακής Αριστεράς.
Η Ευρωπαϊκή Κεντροδεξιά έχει την επιλογή να υιοθετήσει τις μεταρρυθμίσεις και να κυριαρχήσει. Η Ευρωπαϊκή Κεντροαριστερά, βρίσκεται μπροστά στο όλο και πιο πιεστικό δίλημμα να διασπαστεί ή να περιθωριοποιηθεί.
Η μεγάλη πρόκληση για την Κεντροδεξιά είναι να βρει τον εαυτό της: να γίνει μεταρρυθμιστική δύναμη.
Η μεγάλη πρόκληση για την Κεντροαριστεράς είναι να ξεπεράσει τον εαυτό της – κυρίως να ξεπεράσει τις παλαιο-αριστερές αγκυλώσεις. Αν το κάνει, παύει να είναι Κεντροαριστερά. Αν δεν το κάνει, περιθωριοποιείται. Κι όσο ταλαιπωρείται από το δραματικό αυτό δίλημμα, διασπάται, πολύ-διασπάται και κατακερματίζεται…